अरुको जागिरमा भर पर्नुभन्दा सानै होस् आफ्नै होस् भन्ने खुलालको ध्येय

१० वर्षको उमेरमा नै कृषि तथा पशुपालनको बारेमा राम्रो ज्ञान लिईसक्नुभएका पुरुषोत्तम खुलाल अहिले सफल कृषि तथा पशुपालन व्यवसायी हुनुभएको छ । बनेपा नगरपालिका ९ ठकुरी गाउँका खुलालको अहिले न त गोठ खाली छ, न त खेतबारी । विगत २०÷२२ वर्षदेखि यही पेशामा उहाँले आफूलाई समर्पित गर्नुभएको छ । सम्पूर्ण परिवार यही पेशामा आबद्ध भएकाले पनि आफूलाई सानै उमेरबाट यो काम जान्न र बुझ्नको लागि सहज भयो । व्यवसायीक खेती गरेको लामो समय भएपनि पाँच वर्ष अगाडिदेखि मात्रै दर्तासहित काम गरिरहनुभएको छ । आफूलाई चाहिने सामान्यभन्दा सामान्य खर्च जुटाउन अहिले कहीँ कतै जान नपरेकोमा उहाँ सन्तुष्ट पनि हुनुहुन्छ ।

खुलालको गोठमा अहिले नौवटा भैँसी र तीनवटा गाई छन् । साना बाछाबाछी र पाडापाडी पनि छन् । सिजनको समयमा सय लिटरभन्दा माथि र बेसीजनमा पनि कम्तीमा ४० लिटर दुध उहाँको गोठबाट नियमित उत्पादन हुने गरेको छ । अहिले प्राय गाई भैंसी ब्याउने भएकाले दुध कमै उत्पादन भइरहेको छ । केही समयमा दुधको मात्र बढ्ने उहाँ बताउनुहुन्छ । खुलाल पहिले डेरी व्यवसाय पनि हुनुहुन्थ्यो । अहिले भने काम गर्ने जनशक्तिको अभावमा उहाँले यही कामलाई मात्रै निरन्तरता दिइरहनु भएको छ । जनशक्ति कै अभावमा उहाँले तरकारी खेती पनि कम नै गर्दै आउनुभएको छ । तर मकै र आलु भने नियमित रुपमा लगाउनुहुन्छ ।

खुलालको स–परिवार यही पेशामा आबद्ध भएकाले पनि काम गर्न अझ धेरै सहज भइरहेको उहाँको अनुभव छ । माध्यमिक तहसम्मको अध्ययन लगत्तै पारिवारिक व्यवसायलाई आफूले पनि जिम्मेवार भएर यसप्रति आफ्नो लगाब ढाल्दै जानुभएको थियो । सानैदेखि बुबाआमाले पनि यही काम गरेको देखेर उहाँले आफ्नो परिवारमा काम गर्न हात बढाउन सहयोग गर्न थाल्नुभएको थियो । अहिले खुलाल उमेरले ३० वर्षको हुनुभयो । हाल फार्मको सम्पूर्ण जिम्मेवारी उहाँले नै निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ ।

अरुको जागिर खाएर तलबको भरमा बस्नुभन्दा सानो भएपनि आफैले काम गर्नु उहाँलाई उचित लागेकाले नै कृषि पेसामा आबद्ध भएको उहाँ बताउनुहुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘यदि जागिर नै खान जाने हो भने पनि सरकारले तोकेको बमोजिम तलब हुँदैन । समयमा तलब नआउने, काम गरेको पैसा नै नआउने धेरै साथीहरूको समस्या हामीले देखेका पनि छौँ । यति हुँदाहुँदै फेरि जागिर खान जाने भन्ने त आँटै आउँदैन् । आफ्नो भएको जमिनको सदुपयोग गर्दै सानो कृषि नै मात्र गर्ने हो भने पनि यसमा धेरै राम्रो छ । यो व्यवसाय टुङ्गेला, घाटा लाग्ला भन्ने डर हुँदैन । यसमा पनि अझ पशुपालन गर्ने हो भने त महिनाभरि तलब कुरेर बस्नु पनि पर्दैन । लगानी गरिरहने पैसा १०÷१५ दिनको फरकमा आइरहेको हुन्छ । पशुपंक्षीलाई खुवाइरहनुपर्ने दाना, ढुटो लगायतका सामान किन्नको लागि अन्त खोजेर हिँड्नुपर्दैन । एकमुष्टमा ठूलो रकम हात पार्न नसके पनि किसानले हात खाली चाहिँ बस्नु पर्दैन । त्यसैले अरु काम गर्नुभन्दा मलाई कृषि व्यवसाय नै गर्न उचित लाग्छ ।’

व्यवसायिक फार्मको सुरुवात गर्दा जम्मा गोठमा पाँचवटा भैंसी थिए । पाँचवटा भैसीबाट नै उहाँले आफ्नो व्यावसायिक पशुपालन यात्रालाई अगाडि बढाउनुभएको थियो । लगानी पनि बिस्तारै बिस्तारै बढाउँदै जानुभयो । अहिले लगानीअनुसारको आम्दानी चित्त बुझ्दो नै छ । तर सरल र सुलभ दरमा बैंकबाट ऋण उपलब्ध भयो भने व्यवसायलाई बढावा दिन सहज हुने उहाँको भनाई छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘मैले सुलभ दरमा ऋण उपलब्ध भएपनि काम गर्न सहज हुन्छ भनेर धेरै ठाउँमा नधाएको पनि होइन । तर निकै झन्झटिलो प्रक्रिया छ । यसले गर्दा सामान्य किसानलाई अलिकति व्यवसाय बढाएर गरौँ न त भन्यो भने समस्या नै हुने रहेछ ।’ स्थानीय सरकार अथवा अन्य निकायबाट यस्ता खालका कुरामा पहल गरिदिने हो भने किसानहरूलाई निकै टेवा पुग्ने उहाँको भनाई छ ।

कृषि ज्ञान केन्द्र र नगरपालिकाबाट उहाँले सामान्य खालका अनुदानहरू पाउनुभएको छ । तर अनुदानभन्दा पनि लगानी बढाउन सकिएन भने व्यवसाय स्थिर रहने उहाँ बताउनुहुन्छ ।

गत वर्ष मात्रै उहाँले फर्मको दायरा बढाउनुभएको छ । केही गाईभैँसी पनि थप्नुभएको छ । आगामी दिनमा यसलाई अझै धेरै ठूलो बनाउने लक्ष्यका साथ उहाँको दैनिकी बितिरहेको छ । खुलाल आफ्नो बुझ्ने उमेर भएदेखि अहिलेसम्मको यात्रामा कृषि पेशामा नै समाहित हुनुभएको छ । आगामी वर्षहरूमा पनि कृषि फार्मको दायरालाई नै बृहत बनाउँदै जाने उहाँको लक्ष्य छ । यदि गर्ने हो भने नेपालमा पनि निकै सम्भावना रहेको उहाँको अनुभव छ । तर अहिलेको युवा पिढीलाई छोटो समयमा छिटो कमाउनुपर्छ भन्ने मानसिकता बसेको छ । उहाँहरूलाई हतोत्साहित नहुने गरी केही नयाँ कार्यक्रम सरकारको तर्फबाट हुने हो भने अझ सहज हुने उहाँ बताउनुहुन्छ ।

पुरुषोत्तम खुलालको कहानी सफलता मात्र होइन, एक उदाहरण हो जसले देखाउँछ कि सानो उमेरमै कृषिमा गहिरो समझ, दीर्घकालीन प्रतिबद्धता, र पारिवारिक सहयोगले कसरी स्थायी व्यवसाय निर्माण गर्न सक्छ । उहाँको गोठ वा खेत खाली छैन—यसैले आज सफल व्यवसायीको रूपमा उहाँले आफ्नो यात्रा तय गर्नुभएको छ ।