भौगोलिक विकटताका कारण स्वास्थ्य सेवामा चुनौती छ

चालु आर्थिक वर्षभित्र गर्ने कार्यक्रमहरू के के छन् ? कतिवटा सम्पन्न भयो ? कति बाँकी छ  ?
चालु आर्थिक वर्षका योजनाहरू धमाधम कार्यान्वयनको चरणमा छन् । वडाभित्रका कामहरू नियमित र योजनाबद्ध रूपमा अघि बढिरहेका छन् । हामीले वडाभित्रका सबै क्षेत्र र वर्गलाई सकभर समेट्ने उद्देश्यका साथ काम गरिरहेका छौँ । त्यसअनुसार कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला, बालबालिका तथा सामाजिक विकासका कार्यक्रमहरूलाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाइएको छ । विशेषगरी वडाभित्र कफी खेतीका लागि निकै राम्रो सम्भावना देखिएकाले यस क्षेत्रलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका छौँ । कफी खेतीलाई आयआर्जनको मुख्य माध्यम बनाउने लक्ष्यसहित किसानहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने, प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउने र उत्पादन बढाउने खालका गतिविधिहरूमा जोड दिइएको छ । कफी खेतीसम्बन्धी सीप विकास गर्न विभिन्न तालिमहरू प्रदान गरिनुका साथै किसानहरूलाई आधुनिक प्रविधि, बजार पहुँच र गुणस्तर सुधारका विषयमा समेत जानकारी दिइँदै आएको छ । यसका साथै कृषि मात्र होइन, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रको सुधार, महिलाको सशक्तीकरण तथा सामाजिक चेतनासँग सम्बन्धित कार्यक्रमहरूलाई पनि सँगसँगै अघि बढाइएको छ । समग्रमा भन्नुपर्दा, वडाको दिगो विकास र नागरिकको जीवनस्तर उकास्ने लक्ष्यका साथ चालु आर्थिक वर्षमा तय गरिएका योजनाहरूलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्ने प्रयास निरन्तर जारी रहेको छ । लगभग ६९/७० लाख हाराहारीको बजेटमा हामी काम गर्छौं ।
वडामा चालु आर्थिक वर्षभित्र ठूला योजना कतिवटा सम्पन्न हुँदैछ ?
यही सडकका कार्यक्रमहरू छ । जुन हाम्रा ठूला कार्यक्रम अन्तर्गत पर्छन् । वडाले नै त्यति ठूलो भोलुममा एउटै खर्चमा काम गर्ने त्यस्ता विशेष खालका कार्यक्रमहरु छैनन् । सबै विषयलाई समेट्नुपर्ने भएकाले पनि ठूला कार्यक्रम ओडाके बजेटले गर्न अलि समस्या छ। चार पाँच लाखका योजनाहरु त छन् तर करोडै भेट्ने खालका योजना चाहिँ छैनन् । संघीय, प्रदेश सरकारबाट आएका कार्यक्रमहरू त भइनै हाल्छ । सडकहरू ग्राभेल गर्ने पक्की बनाउने कुराहरुमा हामीले अलि जोड दिएका छौँ । नयाँ ट्रयाकहरू खोल्नुपर्ने काम धेरै छैन । तर धेरथोर गरिरहेका चाहिँ छौँ । सडक स्तर उन्नतिका कामहरू पनि भइरहेको छ ।
लक्षित समुदायको लागि कतिको कार्यक्रमहरू गरिरहनुभएको छ ? चालु आर्थिक वर्षमा योजना के छ ?
लक्षित समुदायलाई आर्थिक रूपमा सशक्त बनाउने उद्देश्यका साथ हामीले विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएका छौँ । विशेषगरी महिलाहरूको आयआर्जन क्षमता बढाउने लक्ष्यका साथ सीपमूलक तथा व्यावसायिक तालिमहरू प्रदान गरिँदै आएको छ । यस्ता तालिममार्फत महिलाहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउने, घरमै बसेर पनि आम्दानी गर्न सक्ने वातावरण सिर्जना गर्ने र उद्यमशीलतामा आकर्षित गर्ने प्रयास गरिएको छ । यसअघि पनि यस्ता कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिएका थिए र ती कार्यक्रमहरूले सकारात्मक नतिजा देखाएकाले आगामी दिनहरूमा पनि तिनलाई निरन्तरता दिइनेछ । यसैगरी दलित समुदायको आर्थिक तथा सामाजिक सशक्तीकरणका लागि आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराइएको छ । दलित समुदायका व्यक्तिहरूले आफ्नो परम्परागत पेशा र सीपलाई निरन्तरता दिन सकून् भन्ने उद्देश्यले बाजागाजा, आरनका विभिन्न सामानलगायत आवश्यक मेसिनरी सामग्रीहरू प्रदान गरिएको छ । यसले उनीहरूको पेशालाई व्यवस्थित बनाउने मात्र होइन, आयआर्जनमा पनि टेवा पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ । त्यसका साथै स्वास्थ्य, चेतनामूलक तथा सेवा प्रवाहसँग सम्बन्धित विभिन्न खालका शिविरहरू पनि लक्षित समुदायलाई केन्द्रमा राखेर सञ्चालन गरिँदै आएका छन् । यस्ता शिविरहरू मुख्यतः लक्षित समुदायका लागि भए तापनि त्यसबाट अन्य समुदायका व्यक्तिहरूले पनि सेवा लिन पाइरहेका छन् । यसरी समावेशी ढंगले कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेर वडाभित्रका सबै वर्ग र समुदायको आर्थिक, सामाजिक तथा जीवनस्तर सुधारमा योगदान पुर्‍याउने हाम्रो प्रयास निरन्तर जारी रहेको छ ।
खानेपानीको अवस्था कस्तो छ ?
खानेपानीको क्षेत्रमा पनि हामीले उल्लेखनीय कामहरू गरेका छौँ । पहिलेको अवस्थाको तुलनामा अहिले केही सुधार देखिन थालेको छ र स्थानीयवासीले खानेपानी सेवामा सहजता अनुभव गर्न थालेका छन् । खानेपानीसँगै हामीले सिँचाइको क्षेत्रमा पनि कामलाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाएका छौँ । सिँचाइ सुविधा विस्तार भएपछि कृषकहरूलाई खेतीपाती गर्न सहज हुने, उत्पादन बढ्ने र कृषि पेशाप्रति आकर्षण बढ्ने हाम्रो मुख्य उद्देश्य रहेको छ । यद्यपि केही खानेपानीसम्बन्धी योजनाहरू अझै सम्पन्न हुन बाँकी नै रहेको अवस्था छ । ती योजनाहरूलाई पनि समयमै सम्पन्न गर्ने दिशामा आवश्यक पहल र समन्वय गरिरहेका छौँ । आगामी दिनमा खानेपानी वितरण प्रणालीलाई अझ व्यवस्थित बनाउँदै विशेषगरी शुद्ध खानेपानीको सुनिश्चिततामा विशेष ध्यान दिने हाम्रो लक्ष्य रहेको छ । नागरिकको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको विषय भएकाले गुणस्तरीय र सुरक्षित खानेपानी उपलब्ध गराउन आवश्यक संरचना सुधार, नियमित अनुगमन तथा दीर्घकालीन योजनासहित कामलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता हामीले गरेका छौँ ।
कृषि क्षेत्रमा वडाका योजना कार्यक्रमहरू के-के छ ?
हाम्रो क्षेत्रमा कफी खेतीका लागि निकै राम्रो सम्भावना रहेकाले कृषिक्षेत्रमा विशेषगरी कफीलाई नै केन्द्रमा राखेर विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेका छौँ । कफी खेतीलाई व्यवसायिक र दिगो बनाउन किसानहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने, उत्पादन वृद्धि गर्ने तथा गुणस्तर सुधार गर्ने उद्देश्यले तालिम, प्राविधिक सहयोग र प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रमहरूलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ । यसका साथै कृषकहरूको आर्थिक बोझ कम गर्न र उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउन विभिन्न अनुदानका कार्यक्रमहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन् । कृषि क्षेत्रसँगै पशुपंक्षी विकासलाई पनि महत्व दिइएको छ । पशुपंक्षीमा रोगको जोखिम कम गर्न र उत्पादन सुरक्षित बनाउन विभिन्न भ्याक्सिनेसन कार्यक्रमहरू नियमित रूपमा सञ्चालन भइरहेका छन् । यसले कृषक तथा पशुपालकहरूलाई ठूलो राहत मिलेको छ । रासायनिक मलको अभाव र व्यवस्थापनका कारण किसानहरूले बेलाबेलामा दुःख पाउनुपरेको कुरा सर्वविदित नै छ । यस्ता समस्यालाई मध्यनजर गर्दै हामीले सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी समाधानका लागि पहल गरिरहेका छौँ । मलको सहज उपलब्धता, वैकल्पिक उपायहरूको खोजी तथा दीर्घकालीन समाधानतर्फ अघि बढ्ने प्रयास निरन्तर जारी रहेको छ । समग्रमा कृषकहरूको समस्या बुझेर समाधान खोज्ने र कृषि क्षेत्रलाई मजबुत बनाउने दिशामा हाम्रो ध्यान केन्द्रित रहेको छ ।
वडाको समग्र विकासको लागि वडा अध्यक्ष भएको हिसाबले तपाईंको सुमननात्मक भूमिका कतिको छ ?
वडाको मात्रै सीमित बजेटले समग्र वडाको भौतिक, सामाजिक र आर्थिक विकास सम्भव छ भन्ने सोच आफैँमा यथार्थपरक हुँदैन । वडामा देखिने आवश्यकता, समस्या र सम्भावनाहरूको दायरा निकै फराकिलो हुने भएकाले ती सबै पक्षलाई समेटेर प्रभावकारी विकास गर्न अन्य निकायसँगको सहकार्य अपरिहार्य हुन्छ । यही यथार्थलाई मनन गर्दै हामीले सुरुदेखि नै समन्वयलाई विकासको मुख्य आधारका रूपमा लिएका छौँ ।
यस सन्दर्भमा हाम्रो पहिलो र प्रमुख समन्वय सम्बन्धित पालिकासँग नै रहने गर्दछ । पालिकासँगको सहकार्यबाट ठूला योजना, दीर्घकालीन कार्यक्रम र वडाको प्राथमिकतासँग मेल खाने विकास गतिविधिहरूलाई अगाडि बढाउन सहज भइरहेको छ । पालिकाको नीतिगत मार्गदर्शन, प्राविधिक सहयोग र बजेटीय सहकार्यले वडामा सञ्चालन हुने कार्यक्रमहरूलाई अझ प्रभावकारी र दिगो बनाउन मद्दत पुर्‍याएको छ । कृषि क्षेत्रको विकासका लागि पनि हामीले विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायसँग समन्वय गर्दै आएका छौँ । किसानलाई आवश्यक पर्ने तालिम, प्रविधि, बीउ–बिजन, मल, उपकरण तथा अनुदानका कार्यक्रमहरू विभिन्न निकायबाट प्राप्त भइरहेको सहयोगकै कारण सम्भव भएका छन् । यसले कृषकहरूको उत्पादन क्षमता बढाउनुका साथै आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख गराउन सहयोग पुगेको छ ।त्यसैगरी स्वास्थ्य क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राख्दै विभिन्न खालका स्वास्थ्य शिविरहरू सञ्चालन गर्न पनि अन्य संघ–संस्थाबाट सहयोग आइरहेको छ । निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण, परामर्श, औषधि वितरण तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरू समन्वयकै माध्यमबाट वडावासीसम्म पुर्‍याउन सकिएको छ, जसले आम नागरिकको स्वास्थ्य अवस्थामा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। यसरी हेर्दा, समन्वय केवल विकल्प नभई आवश्यकता नै बनेको छ । सीमित स्रोत र साधनका बीच पनि अधिकतम उपलब्धि हासिल गर्न अन्य निकायसँगको सहकार्यलाई व्यवस्थित र निरन्तर बनाउँदै लैजानु आजको आवश्यकता हो । आगामी दिनहरूमा पनि वडाको समग्र विकासलाई केन्द्रमा राख्दै हाम्रो तर्फबाट हुने समन्वयको पाटोलाई अझ सशक्त, प्रभावकारी र निरन्तर रूपमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता हामीले लिएका छौँ ।
शैक्षिक विकासको लागि वडागत बजेट कार्यक्रमहरू के कस्ता छन् ?
शैक्षिक विकासलाई वडाको प्रमुख प्राथमिकताका रूपमा राख्दै वडागत तहबाट विभिन्न पहलहरू निरन्तर रूपमा अगाडि बढाइँदै आएका छन् । विशेषगरी विद्यालयहरूमा खाली रहेका शिक्षक तथा कर्मचारी दरबन्दीको समस्या समाधान गर्न सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्दै सक्दो प्रयास भइरहेको छ । पर्याप्त जनशक्तिको अभावले शैक्षिक गुणस्तरमा असर नपरोस् भन्ने उद्देश्यका साथ वडाले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिएको छ । हाल हाम्रो वडामा जम्मा सातवटा विद्यालय सञ्चालनमा रहेका छन्, जसमा एउटा मात्र माध्यमिक विद्यालय रहेको छ। सीमित संरचना र स्रोतसाधनका बीच पनि सबै विद्यालयलाई आवश्यक भौतिक पूर्वाधारले सम्पन्न बनाउने लक्ष्यका साथ काम भइरहेको छ। कक्षा कोठा निर्माण, मर्मतसम्भार, शौचालय, खानेपानी, घेराबार, खेलमैदान तथा सिकाइमैत्री वातावरण निर्माणका लागि वडाबाट सक्दो पहल गरिँदै आएको छ । त्यसैगरी शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धिका लागि पनि वडाले गर्नुपर्ने पहलमा कुनै कमी छोडिएको छैन। विद्यार्थीहरूको सिकाइ उपलब्धि सुधार गर्न सह–शैक्षिक क्रियाकलाप, शिक्षक तालिम, शैक्षिक सामग्रीको व्यवस्थापन तथा विद्यालय–समुदायबीचको सहकार्यलाई मजबुत बनाउने प्रयासहरू भइरहेका छन् । अभिभावक, शिक्षक र विद्यालय व्यवस्थापन समितिसँगको नियमित संवादमार्फत विद्यालय शिक्षालाई अझ प्रभावकारी बनाउने दिशामा वडाले निरन्तर काम गरिरहेको छ । समग्रमा भन्नुपर्दा, भौतिक पूर्वाधारदेखि शैक्षिक गुणस्तरसम्मका सबै पक्षलाई समेट्दै वडाले शिक्षा क्षेत्रको विकासलाई दीर्घकालीन सोचसहित अघि बढाइरहेको छ। आगामी दिनहरूमा पनि बालबालिकालाई गुणस्तरीय, पहुँचयोग्य र समावेशी शिक्षा उपलब्ध गराउने लक्ष्यसहित वडागत पहललाई थप सशक्त बनाउँदै लैजाने प्रतिबद्धता वडाले लिएको छ ।
वडामा सबै नागरिकको स्वास्थ्यमा पहुँच छ ?
वडाको भौगोलिक विकटताका कारण स्वास्थ्य सेवाको क्षेत्रमा केही चुनौतीहरू विद्यमान छन् । दुर्गम बस्ती, यातायातको असहज पहुँच र सीमित स्रोतसाधनले गर्दा स्वास्थ्य सेवा प्रवाहमा समस्या देखिए पनि वडावासीले पाउने आधारभूत सेवामा कुनै किसिमको कमी नआओस् भन्ने कुरामा हामी सधैँ सचेत रहँदै आएका छौँ । उपलब्ध साधन र जनशक्तिको अधिकतम उपयोग गर्दै नियमित स्वास्थ्य सेवा, प्राथमिक उपचार तथा जनस्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रमहरूलाई निरन्तरता दिइँदै आएको छ । हाल हाम्रो वडामा एउटा मात्र स्वास्थ्य संस्था सञ्चालनमा रहेको छ, जसले आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्रदान गरिरहेको छ। तर, गर्भवती तथा सुत्केरी महिलाको आवश्यकतालाई मध्यनजर गर्दा बर्थिङ सेन्टरको अत्यन्तै खाँचो देखिएको छ ।  सुरक्षित सुत्केरी सेवा नजिकै उपलब्ध नहुँदा महिलाहरूलाई टाढाका स्वास्थ्य संस्थामा जान बाध्य हुनुपर्ने अवस्था छ, जसले जोखिमसमेत बढाएको छ । यस अवस्थालाई सुधार गर्न बर्थिङ सेन्टर स्थापनाका लागि वडाबाट निरन्तर पहल भइरहेको छ। आवश्यक प्रस्ताव तयार पारेर पालिकासमक्ष पटक–पटक राखिँदै आएको छ र सम्बन्धित निकायसँग समन्वय पनि गरिँदै आएको छ। यद्यपि अहिलेसम्म अपेक्षित सफलता हासिल हुन सकेको छैन, तर यसलाई दीर्घकालीन आवश्यकता र प्राथमिकताका रूपमा राख्दै वडाले प्रयासलाई निरन्तरता दिएको छ । आगामी दिनहरूमा पनि स्वास्थ्य सेवा विस्तार र सुदृढीकरणलाई केन्द्रमा राख्दै, विशेषगरी बर्थिङ सेन्टर स्थापना गर्ने लक्ष्यका साथ पालिका तथा अन्य सरोकारवाला निकायसँगको समन्वयलाई अझ प्रभावकारी बनाउँदै लैजाने हाम्रो प्रतिबद्धता रहेको छ ।
वडा कार्यालयमा नागरिक बडापत्रको व्यवस्था गरिएको छ ?
वडामा नागरिक बडापत्र त राखिएको छ ।
कार्यक्रम सम्पन्न गर्न के कस्ता समस्या आउने गर्छन् ? तिनको समाधान कसरी गरिरहनुभएको छ ?
कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्ने सन्दर्भमा हेर्दा खासै ठूला समस्या नभएको अवस्था छ । आवश्यक बजेट सुनिश्चित भयो भने अधिकांश कार्यक्रमहरू सहज रूपमा सम्पन्न गर्न सकिन्छ । तर व्यवहारमा वडाको बजेट सीमित हुने भएकाले सबै योजना तथा कार्यक्रमहरू एकैपटक कार्यान्वयन गर्न सक्ने अवस्था भने रहँदैन । यही कारणले प्राथमिकताका आधारमा कार्यक्रम छनोट गर्नुपर्ने बाध्यता वडालाई रहन्छ । नागरिकहरूको माग र आवश्यकता पूरा गर्नु हाम्रो दायित्व र अधिकार दुवै हो । तर नागरिकहरूको आवश्यकता र अपेक्षा असीमित हुने हुँदा सीमित स्रोतसाधनका बीच सबै माग तत्काल सम्बोधन गर्न सक्ने अवस्था हुँदैन । त्यसैले वडाले सम्भाव्यता, आवश्यकता र उपलब्ध स्रोतको आधारमा योजना छनोट गर्दै क्रमिक रूपमा समस्या समाधान गर्ने नीति लिएको छ । भूगोलका हिसाबले पनि वडामा कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा केही कठिनाइहरू देखिन्छन् । यद्यपि सडक ट्र्याकहरू पर्याप्त मात्रामा खोलिसकिएकाले हिउँदको समयमा विकास निर्माणका कामहरू गर्न खासै समस्या हुँदैन । तर बर्खायाममा भने पक्की सडकको अभावका कारण यातायात अवरुद्ध हुने, सामग्री ढुवानीमा कठिनाइ आउने र काम समयमै सम्पन्न गर्न समस्या हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ । यस अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै वडाले मौसमअनुकूल योजना तर्जुमा, कामको समय व्यवस्थापन तथा दीर्घकालीन रूपमा पक्की सडक विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्दै आएको छ । आगामी दिनमा पनि भौगोलिक चुनौती र सीमित बजेटका बीच अधिकतम परिणाम निकाल्ने गरी कार्यक्रमहरूलाई व्यवस्थित रूपमा अगाडि बढाउँदै लैजाने प्रतिबद्धता वडाले लिएको छ ।
वडाको समग्र विकास लिएर तपाईंको आगामी योजना के छ ?
चुनावको समयमा हामीले स्पष्ट केही एजेण्डाहरू लिएर नागरिकसमक्ष गएका थियौँ । ती एजेण्डामाथि विश्वास गरेर नै नागरिकहरूले हामीलाई निर्वाचित गराउनुभएको हो भन्ने कुरामा हामी पूर्ण रूपमा सचेत छौँ । त्यसैले चुनावका बेला व्यक्त गरिएका प्रतिबद्धतालाई व्यवहारमा उतार्ने जिम्मेवारीलाई हामीले सुरुदेखि नै गम्भीरताका साथ लिएका छौँ । यस अवधिमा हामीले गर्ने भनेर प्रतिबद्धता जनाएका धेरै कार्यक्रमहरू सफलतापूर्वक सम्पन्न भइसकेका छन् । केही योजनाहरू कार्यान्वयनको चरणमा छन् भने केही आगामी समयका लागि तयारी अवस्थामा रहेका छन् । हाम्रो कार्यकाल अझै बाँकी रहेकाले अहिलेसम्म पूरा हुन नसकेका एजेण्डा र कार्यक्रमहरूलाई पनि क्रमिक रूपमा पूरा गर्ने दृढ इच्छाशक्ति हाम्रो छ। यद्यपि व्यवहारमा आएपछि बुझिएको कुरा के हो भने चुनावका बेला बोलेका कुराहरू मात्रै दोहोर्याउनुभन्दा पनि यहाँ आएपछिको वास्तविक अवस्था, नागरिकको तत्काल आवश्यकता, प्रशासनिक प्रक्रिया र समग्र माहोलसँग आफूलाई भिजाउन सक्नुपर्ने रहेछ । यही यथार्थलाई आत्मसात गर्दै हामीले काम गर्ने शैलीलाई परिस्थितिअनुकूल बनाउँदै लगेका छौँ । यस क्रममा, एकातिर स्थानीय आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै लचिलो र व्यवहारिक ढङ्गले काम गर्दै गएका छौँ भने अर्कोतर्फ चुनावका बेला गरेका प्रतिबद्धताहरूलाई पनि बिर्सेका छैनौँ । नागरिकसँग गरेका वाचा र वर्तमान आवश्यकताबीच सन्तुलन कायम गर्दै, सम्भव भएसम्म भनेका कुरा पूरा गर्दै जानेतर्फ हाम्रो ध्यान केन्द्रित छ । आगामी दिनमा पनि विश्वास र अपेक्षालाई सम्मान गर्दै जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धता यथावत् रहनेछ ।

बेथानचोक साप्ताहिकबाट ।