लक्षित समुदायका लागि काम गरिरहेका छौं

केमा व्यस्त हुनुहुन्छ आजभोली ?
नियमित हुने कार्यक्रमहरु नै भइरहेको छ । चालु आर्थिक बर्षको लागि बनाएको योजनाहरु सम्पन्न गर्नको लागि हामी लागि परिरहेका छौँ । यो आर्थिक बर्षको कार्यक्रमहरुलाई यही बर्षमा सम्पन्न गर्नेगरी कामलाई अगाडी बढाएका छौँ । शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी लगायतका विषयमा हामीले विषयगत योजनाहरु बनाएर हामीले हाम्रो योजनाहरुलाई लगेका छौँ ।
चालु आर्थिक बर्षको लागि वडामा के कस्ता योजनाहरु बनेको छ ? बजेटको अवस्था के छ ?
चालु आर्थिक वर्षमा धेरै कार्यक्रमहरू अहिलेसम्म सम्पन्न भइसकेका छैनन् । केही कार्यक्रमहरू धमाधम सम्पन्न हुने चरणमा रहेका छन् भने टेन्डर प्रक्रियाहरू पनि तीव्र रूपमा अगाडि बढिरहेका छन् । उपभोक्ता समितिहरू मार्फत विविध कामहरू पनि क्रमशः अघि बढिरहेका छन्, र विकास तथा निर्माणका कामहरू निरन्तर भइरहेका छन् । यो आर्थिक वर्षका लागि वडाले जम्मा ४० लाख रुपैयाँको बजेट पाएको थियो । प्राप्त बजेटको सीमाभित्र रहेर हामीले सक्दो कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने प्रयास गरेका छौँ । योजनाहरू बनाई बजेट सहित शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, खानेपानी जस्ता प्राथमिक क्षेत्रहरूमा कामहरू गर्दैछौँ । यसका साथै सड़क निर्माण र नयाँ ट्रयाकहरू बनाउने कार्यक्रमहरू समेत समावेश छन् । नगरपालिकाबाट हाम्रो वडाका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरूका लागि थप बजेटहरू पनि विनियोजन गरिएको छ । खावा–जोगि–थुम्का मार्गको बाटो ढलान तथा मर्मतका लागि २० लाख, मयलपानी दलित बस्ती क्षेत्रमा बाटो ढलानका लागि २० लाख, रयाले क्षेत्रमा बाटो मर्मतका लागि १.५० लाख, खावा–डडेलथोकका लागि ५ लाख, तथा सेतीदेवी मन्दिरका लागि लगभग २ लाख रूपैयाँ बजेट छुट्टै उपलब्ध भएका छन् । यी सबै शीर्षकमा वडाको ३८ लाख र नगरपालिका ४५ लाखकोगरी, जम्मा लगभग ८३ लाख रुपैयाँको बजेट यस आर्थिक वर्षका कार्यक्रमहरूमा खर्च हुनेछन् । यसअघि केराघारी बाटो ढलानका लागि २ करोड ५५ लाख रूपैयाँ लाग्ने योजना अन्तर्गत केही कामहरू गत वर्ष नै सम्पन्न गरिएका थिए, जुन प्रदेश सरकारले विनियोजन गरेको बजेट हो । हाल वडा स्तरिय योजनाहरू कार्यान्वयन गर्दा, हाम्रो भूभाग अधिकांश ओरालो, भिरालो र भौगोलिकरूपमा थोरै गारो भएकोले कार्यक्रमहरू सहज रूपमा अगाडि बढाउन केही कठिनाइहरू देखिएका छन् । यद्यपि उपभोक्ता समितिहरूले आवश्यक कार्यहरू प्रभावकारी रूपमा सम्पन्न गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् ।
वडामा खानेपानीको अवस्था के छ ?
वडामा खानेपानीको अवस्था अहिले अपेक्षाकृत सकारात्मक छ । विगतका वर्षहरूमा खानेपानीको क्षेत्रमा धेरै कामहरू भइसकेका छन् र अहिले पनि धेरै कार्यक्रमहरू सक्रिय रूपमा सञ्चालनमा छन् । चालु आर्थिक वर्षका लागि ठूलो मात्रामा बजेट हामीले राख्न भने सकेनौँ, तर संघ तथा प्रदेशबाट खानेपानीका लागि छुट्टै कार्यक्रमहरू विनियोजन भएकाले वडाले धेरै ठूलो बजेट छुट्ट्याउनु आवश्यक परेन । खानेपानीका कामहरू प्रायः सम्पन्न हुने चरणमा पुगेका छन् । यसअघि र यस वर्ष भइरहेको योजनाहरू अन्तर्गत ६ वटा पानि ट्याङ्कीहरू निर्माण गरिसकिएको छ र वडाका विभिन्न स्थानहरूमा डिप बोरिङको कार्यसमेत सम्पन्न भइसकेको छ । पिउने पानीका लागि हामी मुख्यतः डिप बोरिङ प्रणालीमै निर्भर रहेर पानी व्यवस्थापन गरिरहेका छौँ । हालको अवस्थामा हाम्रो वडामा करीब १०–१२ वटा डिप बोरिङहरूबाट पिउने पानी उपलब्ध छ, र यसले वडाका अधिकांश बासिन्दाहरूलाई पर्याप्त मात्रामा पिउने पानी प्रदान गरिरहेको छ । गत वर्षहरूमा नेपाल सरकारले खानेपानी क्षेत्रका लागि लगभग १३ करोड ५६ लाख रुपैयाँको बजेट विनियोजन गरेको थियो, जसले वडामा खानेपानी कार्यक्रमहरूलाई तीव्र गतिमा अघि बढाउन ठूलो मद्दत पुगेको छ ।
शिक्षाको लागि वडाले के कस्तो काम गर्दै आएको छ ? योजनाहरु के के बनेको छ ?
विद्यालयहरूको शैक्षिक गुणस्तर सुधारका लागि हामीले विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छौँ र आवश्यक बजेटहरू विनियोजन गर्दै आएका छौँ । हाम्रो क्षेत्रमा रहेको गणेश माध्यमिक विद्यालयको लागि यसै वर्ष जम्मा पाँच लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याइएको थियो, जसमा शिक्षकको तलब पनि समावेश छ । यस बजेटको एक भाग कम्प्युटर शिक्षकका लागि विशेष रूपमा राखिएको थियो । यसैगरी, विद्यालयमा सांस्कृतिक कार्यक्रम, खेलकुद र अन्य अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न पनि आवश्यक बजेट व्यवस्था गरिएको छ । पहिले हाम्रो क्षेत्रमा तीनवटा विद्यालय सञ्चालनमा थिए, तर हाल अहिले दुईवटा विद्यालय मात्र सञ्चालनमा छन् । विशेष गरी, विद्यार्थी संख्या घटेपछि प्रतिभा प्राविलाई अन्यत्र मर्ज गरिएको छ । विद्यालयका भवनहरू प्रायः सुविधासम्पन्न रहेकोले शैक्षिक वातावरण पर्याप्त छ । तर, नीजि विद्यालयमा विद्यार्थीहरूको संख्या बढी हुने कारणले सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या कम भएको छ । यसले सामुदायिक विद्यालयहरूको प्रभावकारिता र सञ्चालनमा चुनौती प्रस्तुत गरेको छ ।
स्वास्थ्यका कार्यक्रम तथा योजनाहरु के के छ ?
हाम्रो वडाको स्वास्थ्यका कार्यक्रम र योजनाहरू प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन भइरहेको छ । स्वास्थ्य क्षेत्रको लागि यस वर्ष जम्मा एक लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । स्वास्थ्य कार्यालयमा औषधी अभाव हुन नदिन ध्यान दिइएको छ र नियमित स्वास्थ्य सेवा चुस्त–दुरुस्त सञ्चालनमा रहोस् भनी व्यवस्थापन गरिएको छ । स्वास्थ्य शहरी विकास केन्द्र, केराघारीमा अवस्थित छ र त्यहाँबाट विभिन्न औषधी तथा स्वास्थ्य सामग्री वितरण भइरहेको छ । विशेष गरी सुगर रोगका बिरामीहरूका लागि आवश्यक औषधीहरू८८ नियमित रूपमा उपलब्ध गराइरहेको छ । साथै, गर्भवती महिलाहरूको नियमित स्वास्थ्य जाँच कार्यक्रम पनि सञ्चालनमा छ, जसले मातृ तथा शिशु स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन सहयोग पु¥याइरहेको छ । हाल स्वास्थ्य क्षेत्रमा नियमित कार्यक्रमहरू प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा छन् र समग्रमा यस वर्षको काम राम्रो भएको छ । तर, आगामी दिनमा स्वास्थ्य सेवामा अझ सुधार गर्दै, सेवा विस्तार र जनचेतना वृद्धि गर्ने योजना कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । यसका लागि आगामी वर्षहरूमा अझ वृहत र योजनाबद्ध तरिकाले कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न ध्यान दिइनेछ ।
लक्षित समुदायको लागि भनेर पनि केही कार्यक्रम गर्नुभएको छ ? अथवा योजना बनाउनुभएको छ ?
हामीले लक्षित समुदायका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू तयार पारेर र प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्दै आएका छौँ । गत वर्षहरूमा पनि समुदायका आवश्यकताअनुसार कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिएका थिए र यस आर्थिक वर्षमा पनि बजेटको उपलब्धताअनुसार विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिने योजना छ । जेष्ठ नागरिकहरूका लागि सम्मान कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ भने, महिलाहरूका लागि सीप विकास र क्षमता अभिवृद्धि सम्बन्धी तालिमहरू सञ्चालन गरिन्छ । यी तालिमहरूले महिलाहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउने र रोजगारी अवसर बढाउनेमा सहयोग पु¥याउँछन् । नगरपालिकाबाट पनि नियमित रूपमा स्वास्थ्य, शिक्षा, महिला विकास, युवा तथा खेलकुद, बालबालिका र अन्य सामाजिक क्षेत्रमा लक्षित कार्यक्रमहरू आयोजना गरिएका छन् । हाम्रो पहलअनुसार युवा तथा खेलकुद, बालबालिका, र बालसञ्जालहरूका लागि पनि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा छन् । बालसञ्जालका लागि विशेष रूपमा सानो बजेट छुट्याएर प्रभावकारी काम गरिन्छ । यसरी हामीले विभिन्न शीर्षकमा लक्षित समुदायलाई समेट्नेगरी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएका छौँ । यसले समुदायको सामाजिक विकास, क्षमता अभिवृद्धि र सहभागिता बढाउन सहयोग पु¥याएको छ । आगामी दिनमा पनि यसलाई अझ विस्तार गर्दै, बजेट व्यवस्थापन र कार्यक्रम सञ्चालनलाई योजनाबद्ध र प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य राखिएको छ ।
विपत व्यवस्थापनको लागि भनेर पनि वडाले कार्यक्रमहरू राखेको छ ?
राखेको छ । नगरमा छुट्टै विपद व्यवस्थापन कोष पनि छ अप्ठ्यारो परेको खण्डमा त त्यहाँ पनि काम भयो। त्योभन्दा बाहेक वडामा पनि विभिन्न समितिहरु बनेका छन् । विपद व्यवस्थापनको लागि पूर्व तयारी स्वरूप हामीसँग सामान्य सामानहरू नगरपालिकामा विपद व्यवस्थापनका लागि विशेष तयारी गरिएका छौँ । यसका लागि छुट्टै विपद व्यवस्थापन कोष स्थापना गरिएको छ, जसलाई अप्ठ्यारो परेको खण्डमा तत्काल प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसका अतिरिक्त, वडामा पनि विभिन्न समितिहरू गठन गरिएको छ जसले विपद व्यवस्थापन कार्यमा सक्रिय भूमिका खेल्छन् । पूर्व तयारीको रूपमा वडामा सामान्य आवश्यक सामग्रीहरू उपलब्ध छन् । यसमा आगो निभाउनको लागि आवश्यक सामग्री, साबेल, र अन्य सामान्य उपकरणहरू समावेश छन् । विपदले कस्तो रूप लिन्छ वा कुन प्रकारको विपद आउँछ भन्ने कुरा अग्रिममा निश्चित गर्न सकिँदैन । त्यसैले हामीले कुनै एक मात्र विपदमा सीमित नहुँदै, सम्भावित विभिन्न प्रकारका विपदको आँकलन८८ गरेर आवश्यक सामग्रीहरू सुरक्षित राख्ने व्यवस्था गरेका छौँ । विपद व्यवस्थापनका लागि यस आर्थिक वर्षमा जम्मा तीन लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याइएको छ । यस बजेटले प्रारम्भिक चरणमा अप्ठ्यारो परिस्थितिहरूको सामना गर्न केही सहयोग पु¥याउने अपेक्षा गरिएको छ । यसरी नगरपालिकाले विपद व्यवस्थापनलाई योजनाबद्ध, पूर्व तयारीसहित र सामुदायिक सहभागितासहित सञ्चालन गर्दै आएको छ । आगामी दिनमा पनि यस प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउने र आवश्यक सुधार गर्दै जानुपर्ने योजना छ ।
बालमैबत्री वडाको अवधारणा पनि छ नी ?
बालमैत्री वडाको अवधारणा छ । बालमैत्री वडा एउटा बनाउनको लागि पालिकाबाट पनि विभिन्न कार्यक्रमहरु भइरहेका छन् । जसको लागि हामीले पनि सहकार्य गर्ने काम गरिरहेका छौँ । वडामा यसको लागी छुट्टाछुट्टै बिषयमा कार्यक्रम बनेको छैन । नगरपालिकाले यो विषयलाई वार्षिक कार्यक्रममा नै योजनाको रुपमा राखेर काम गरिरहेको अवस्था छ । यसमा हाम्रो वडा पनि समेटिएको छ । बालमैत्री वडा भन्ने बित्तिकै एकै बर्षमा बन्ने कुरा पनि होइन । यसको लागि समय चाहिन्छ । एउटा वडाले चाहेर मात्र पनि हुँदैन । यसको लागि सम्पुर्ण नगरपालिका लगायतका पक्षको सहयोग चाहिन्छ । बालमैत्री हुनको लागि भौतिक संरचना मात्र भएर पनि हुँदैन । त्यसको लागि विभिन्न ब्यबहारिक पक्षहरूको पनि आवस्यकता पर्छ । यसमा वडाले निर्वाह गर्नुपर्ने भुमिका हामीले निभाउछौ ।
आगामी योजनाहरु के के छन् ? निर्वाचनको समयमा गर्नुभएको प्रतिबद्धता सबै पुरा भए की बाँकी छन् ?
चुनावको समयमा हामीले गरेका प्रतिवद्धताहरू मध्ये धेरै कुरा पूरा भइसकेका छन् भने केही कामहरू अझै बाँकी छन् । विशेषगरी ‘एक घर–एक धारा’ सम्बन्धी कार्यक्रम लगभग पूरा हुने चरणमा पुगेको छ । प्रत्येक टोल बस्तीमा सडक बत्ती पु¥याउने योजना पनि प्रायः कार्यान्वयनको चरणमा छ । यस कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य टोल बस्ती र हाइवे क्षेत्रमा अध्यारो नहोस् भनेर सुनिश्चित गर्नु मात्र नभई चोरी र डकैतीजस्ता अपराधबाट केही राहत पु¥याउनु पनि रहेको छ । त्यसैगरी, खुल्ला दिशामुक्त क्षेत्र घोषणा गर्ने योजना पनि पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन भइसकेको छ । हामीले शैक्षिक गुणस्तर वृद्धिका लागि विभिन्न पहलहरू अघि सारेका छौं र ती सुधारहरू बिस्तारै लागू गर्दै आएका छौँ । गतवर्ष शैक्षिक गुणस्तर सुधारका लागि वडाबाटै जम्मा पाँच लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको थियो । हाम्रो वडाभित्र १८ वटा भित्री बाटोहरू रहेका छन् र भौगोलिक अवस्था केही कठिन छ । नागरिकहरूको माग धेरै र गर्नुपर्ने कामहरू पनि धेरै भए पनि, बजेटको सिमितताले प्रारम्भिक चरणमा केही चुनौतीहरू सिर्जना गरेको थियो । यद्यपि, हामीले क्रमिक रूपमा यी चुनौतीहरूलाई समाधान गर्दै, योजना अनुसार कामहरू अघि बढाइरहेका छौँ । यसरी हामीले चुनावअघि गरेका वाचा र प्रतिवद्धताहरूलाई प्राथमिकता दिनुका साथै, बिस्तारै बाँकी कामहरू पूरा गर्ने प्रयास गरिरहेका छौँ ।

बेथानचोक साप्ताहिकबाट ।