पूर्वाधारका क्षेत्रहरुमा बजेट विनियोजन गरी कार्य गर्दै आएका छौं

चालु आर्थिक वर्षका लागि वडा कार्यालयमार्फत अघि सारिएका मुख्य योजना तथा कार्यक्रमहरू के–के हुन् ? ती कार्यक्रम कार्यान्वयनका लागि बजेटको अवस्था कस्तो छ ?
चालु आर्थिक वर्षका कार्यक्रमहरू धमाधम अगाडि बढेका छन् । हालसम्म पालिकाबाट आएका धेरै कार्यक्रमहरू सम्पन्न भइसकेका छन् । तर प्रदेशबाट प्राप्त बजेटमार्फत गर्नुपर्ने कामहरूमा ठेक्का त लागिसकेको भए पनि ती योजनाहरू अझै कार्यान्वयन भएका छैनन् । वडामा साना–ठूला गरी कुल २२–२३ वटा योजनाहरू रहेका थिए । हामीले वडाको बजेटको सीमा भित्र सकभर धेरै योजनाहरू समेट्ने प्रयास गर्यौँ र साना तथा नातिना योजनाहरूलाई समेत प्राथमिकतामा राखेर काम अघि बढाएका थियौँ । त्यसबाहेक, प्रदेश तथा पालिका तहबाट आएका योजनाहरू अलिकति ठूला किसिमका रहेकोले तिनमा अझै काम थालिएको छैन ।
वडाले कस्ता खालका कार्यक्रमलाई यो वर्ष प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेको छ ?
हरेक वर्ष हामीले पूर्वाधारका क्षेत्रहरूमा बजेट विनियोजन गरी कार्य गर्दै आएका छौँ । वडाका नागरिकहरूसँग सम्बन्धित सबैभन्दा बढी माग र आवश्यकताहरू पूर्वाधारका क्षेत्रमा हुने भएकाले हामीले यसलाई बढी प्राथमिकताका साथ अघि बढाएका हौँ । विशेषगरी सडक सञ्जाल विस्तार तथा स्तरोन्नतिको कार्यक्रमहरूलाई प्रमुख प्राथमिकता दिइएको छ । गोरखायाम क्षेत्रमा आउने खोलाको भेलले गर्दा सडक सञ्जाललाई बढि असर परेको थियो । त्यसैक्रममा डडुवा–घट्टेखोला–सिपाली–चौकी–डाँडा जाने सडक विशेष रूपमा महत्वपूण्न रहेकोले यस क्षेत्रमा सुधारात्मक कार्य अघि बढाइएको छ । साथै सिपाली–पात्ले–बतासे–जिम्बाटोल–सुङ्गुरे जाने मार्गमा पनि स्तरउन्नतिको काम सम्पन्न गरिएको छ । यस्तै, धारे–गङ्गाटे लगायतका स्थानहरू जाने सडकहरू यस वर्ष नयाँ रूपमा निर्माण भएका छन्, जसले वडाको सम्पूर्ण सडक सञ्जाललाई अझ सुदृढ बनाउन सहयोग पु¥याएको छ ।
महिला, दलित, अल्पसंख्यक तथा पछाडि पारिएका वर्गहरूको सशक्तीकरणका लागि वडाबाट के–कस्ता विशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन भइरहेका छन् ?
चालु आर्थिक वर्षमा वडाको तर्फबाट लक्षित समुदायका लागि खासै बजेट विनियोजन गर्न नसकेको अवस्था रह्यो । त्यसपनि, नगरपालिका र प्रदेशद्वारा सञ्चालित कार्यक्रमहरूलाई हामीले समयमै सम्बोधन गर्दै कार्यान्वयन गरिरहेका छौँ । यो वर्ष मात्र होइन, विगतका वर्षहरूमा पनि हामीले लक्षित समुदायका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको इतिहास रह्यो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा दलित समुदायलाई लक्षित गर्दै २५ वटा उन्नत जातका बाख्राहरू किनेर वितरण गरेको थियौँ । साथै, लक्षित समुदायका सदस्यहरूलाई विभिन्न सीपमूलक तालिमहरू प्रदान गर्दै आएको छौँ, जसले उनीहरूको आर्थिक आत्मनिर्भरता र उपार्जनमा वास्तविक सहयोग पु¥याउने उद्देश्य राखेको थियो । भविष्यमा, आगामी वर्षहरूमा पनि हामी यस्ता कार्यक्रमहरूलाई अझ बलियो बनाउँदै थप प्राथमिकता सहित अघि बढाउनेछौँ ।
स्थानीय तहको निर्वाचनका बेला जनतासामु प्रस्तुत गर्नुभएका प्रतिबद्धता तथा आश्वासनमध्ये कति पूरा भएका छन् र कति अझै बाँकी छन् ? बाँकी रहेका काम कहिलेसम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ ?
चुनावपछि हामीले प्रतिज्ञा अनुसारका कुराहरूको ८० प्रतिशतभन्दा बढी काम पूरा गरिसकेका छौँ । बाँकी रहेका कामहरूलाई पनि छिट्टै नै सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता हामीले व्यक्त नै गरिसकेका छौँ । पहिले हाम्रो क्षेत्रमा खानेपानीको निकै समस्या थियो र त्यसले जनजीवनमा ठूलो असर पु¥याइरहेको थियो । तर अहिले पुराना योजनाहरू कार्यान्वयन भइसकेका छन् र ठूलो मात्रामा खानेपानीका समस्या समाधान भइसकेका छन् । सडक विस्तार र सञ्जाल पु¥याउनुपर्ने विविध स्थानहरूमा सडक निर्माण कार्य पनि गरिसकेका छौँ । अवश्य पनि, बजेट अभावका कारण सबै आवश्यक काम एकै पटकमा गर्न नसकिएको अवस्था छ । तर उपलब्ध संसाधन र सम्भावनाअनुसार, हामीले सबै परियोजनाहरूमा काम अघि बढाइरहेका छौँ र भविष्यमा पनि योजनाबद्ध रूपमा कामलाई अझ तीव्र बनाउने छौँ ।
शिक्षाको क्षेत्रमा वडा कार्यालयले के–कस्ता पहलहरू गरेको छ ? विशेषगरी आधारभूत तथा माध्यमिक शिक्षाको गुणस्तर सुधारका लागि के–कस्ता कार्यक्रम सञ्चालन भएका छन् ?
हाम्रो वडाभित्र हाल जम्मा पाँचवटा विद्यालय सञ्चालनमा रहेका छन् । ती सम्पूर्ण विद्यालयहरूको शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि, भौतिक पूर्वाधार सुदृढीकरण तथा समग्र व्यवस्थापनमा सहयोग पु¥याउने उद्देश्यले वडाबाट नियमित रूपमा शैक्षिक अनुदान उपलब्ध गराउँदै आएका छौँ । आर्थिक अवस्था, आवश्यकताको प्रकृति तथा विद्यालयको प्राथमिकताका आधारमा हामीले प्रत्येक विद्यालयलाई वार्षिक रूपमा न्यूनतम डेढ लाखदेखि अधिकतम तीन लाख रुपैयाँसम्म अनुदान प्रदान गर्ने व्यवस्था गरेका छौँ । यसले विद्यालय सञ्चालन, शैक्षिक सामग्री व्यवस्थापन तथा विद्यार्थीहरूको सिकाइ वातावरण सुधार गर्न महत्वपूर्ण सहयोग पुगेको छ । विद्यालयमा समय–समयमा भैपरि आउने विभिन्न समस्याहरूप्रति पनि वडाको प्रत्यक्ष निगरानी र समन्वय रहँदै आएको छ । विशेषगरी खानेपानीको अभाव, खेलमैदान व्यवस्थापन, शौचालय तथा सरसफाइसम्बन्धी समस्या जस्ता आधारभूत आवश्यकताहरूलाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गर्दै आएका छौँ । साथै, विपद्को समयमा विद्यालयमा पर्न सक्ने क्षति, आपत्कालीन अवस्था वा अन्य आकस्मिक समस्याहरू समाधान गर्न वडाले आवश्यक सहयोग, समन्वय र स्रोत व्यवस्थापनमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ । हाम्रो उद्देश्य केवल आर्थिक अनुदान प्रदान गर्नु मात्र नभई विद्यालयको समग्र शैक्षिक वातावरण सुधार गर्दै विद्यार्थीहरूलाई सुरक्षित, सहज र गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध गराउन सहयोग गर्नु हो । आगामी दिनमा पनि विद्यालयहरूको आवश्यकता र सुझावलाई मध्यनजर गर्दै थप प्रभावकारी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौँ ।
हाम्रो वडामा स्वास्थ्य सेवा व्यवस्था कसरी सुधारिएको छ र नागरिकहरूले कस्तो सुविधा पाएका छन् ?
हाम्रो वडामा नागरिकहरूको स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच सुनिश्चित भएको छ । हाल वडाभित्र एक स्वास्थ्य इकाई, एक स्वास्थ्य चौकी तथा एक बर्थिङ सेन्टर सञ्चालनमा रहेका छन् । यी स्वास्थ्य संस्थाहरूको उपस्थितिले गर्दा वडावासीहरूलाई सामान्य प्रकृतिका स्वास्थ्य समस्याहरू आइपर्दा उपचार तथा औषधिका लागि वडा बाहिर जानुपर्ने बाध्यता छैन । यसले समय र खर्च दुवैको बचत गर्नुका साथै स्थानीयस्तरमै छिटो र प्रभावकारी सेवा प्राप्त गर्न सहज वातावरण सिर्जना गरेको छ । स्वास्थ्य इकाइमा विगतमा खानेपानीको समुचित व्यवस्था नहुँदा सेवाग्राही तथा स्वास्थ्यकर्मी दुवैलाई असुविधा हुँदै आएको थियो । उक्त समस्याको दीर्घकालीन समाधानका लागि वडाले आवश्यक पहल गर्दै काम अघि बढायो र हाल त्यसको व्यवस्थापन सफलतापूर्वक सम्पन्न गरिएको छ । यस कार्यका लागि ५० हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको थियो, जसबाट खानेपानी व्यवस्थापनको काम पूरा भई सेवा प्रवाह अझ प्रभावकारी बनेको छ । यसका साथै, स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर अभिवृद्धि तथा भौतिक पूर्वाधार सुदृढीकरण गर्ने उद्देश्यले स्वास्थ्य इकाईको नयाँ भवन निर्माण कार्यका लागि ठेक्का प्रक्रिया सम्पन्न भइसकेको छ । निर्माण कार्य सुरु भइसकेको छ र निर्धारित समयभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । त्यसैगरी, अर्को एक स्वास्थ्य इकाई भवन निर्माणका लागि पनि ठेक्का प्रक्रिया पूरा भई काम प्रारम्भ भइसकेको छ । हाल निर्माण कार्य प्रगतिमा रहेको छ र सम्पन्न हुन बाँकी छ । समग्रमा, वडावासीलाई गुणस्तरीय, सहज र सुरक्षित स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले पूर्वाधार विकास तथा सेवा विस्तारका कामहरू निरन्तर अघि बढाइरहेका छौँ । आगामी दिनमा पनि स्वास्थ्य क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखी आवश्यक स्रोत, साधन र व्यवस्थापनमा थप ध्यान दिँदै जाने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौँ ।
कार्यक्रमहरू सम्पन्न गराउनको लागि केही समस्या आएका छन् अथवा आएका समस्याको निराकरण कसरी गर्नुभएको छ ?
सडक सञ्जाल विस्तारका कुराहरुमा चाहिँ व्यक्तिको नामको जग्गा पनि धेरै जाने भएकाले त्यसमा चाहिँ अलि धेरै समस्या हुने रहेछ । त्यो बाहेक अरु कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गराउन हामीलाई कुनै समस्या छैन । हुन त त्यस्ता खालका विवादहरूलाई हामीले समझदारीमै टुंग्याउने गरेका छौँ । सडक सञ्जाल विस्तारका कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्ने क्रममा भने केही जटिलता देखा पर्ने गरेका छन् । विशेषगरी सडक निर्माण तथा स्तरोन्नतिको क्रममा व्यक्तिगत नाममा दर्ता भएका जग्गाहरू प्रयोगमा ल्याउनुपर्ने अवस्था आउने भएकाले यस विषयमा कहिलेकाहीँ समस्या उत्पन्न हुने गरेको छ । जग्गा अधिग्रहण, मुआब्जा निर्धारण, सीमा विवाद वा स्थानीय सरोकारवालाहरूबीचको असमझदारीका कारण काममा ढिलाइ हुन सक्ने अवस्था रहन्छ । विकास निर्माणका काममा व्यक्तिगत सम्पत्ति जोडिने भएकाले स्वाभाविक रूपमा संवेदनशीलता बढ्ने र समन्वय आवश्यक पर्ने हुन्छ । तर सडक सञ्जाल विस्तारबाहेक अन्य कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्न भने हामीलाई खासै समस्या भोग्नु परेको छैन । योजना छनोट, बजेट विनियोजन तथा कार्यान्वयनका चरणहरूमा आवश्यक समन्वय र सहकार्य गर्दै आएका छौं, जसका कारण अधिकांश कार्यक्रमहरू निर्धारित समयमै सञ्चालन भइरहेका छन् । सडक विस्तारका क्रममा उत्पन्न हुने विवादहरूलाई पनि हामीले संवाद र आपसी समझदारीमार्फत समाधान गर्ने प्रयास गर्दै आएका छौँ । सम्बन्धित जग्गाधनी, सरोकारवाला निकाय तथा स्थानीय समुदायसँग छलफल र सहमतिका आधारमा समस्याहरू टुंग्याउने गरिएको छ । हाम्रो प्राथमिकता विकास निर्माणका कामलाई अवरोधविहीन रूपमा अघि बढाउनुका साथै स्थानीय बासिन्दाको अधिकार र हितको सम्मान गर्नु हो । समग्रमा, कहिलेकाहीँ देखिने जग्गासम्बन्धी विवाद बाहेक अन्य विकास कार्यक्रमहरू प्रभावकारी रूपमा अघि बढिरहेका छन्, र भविष्यमा पनि आपसी सहकार्य तथा समझदारीलाई प्राथमिकतामा राखी योजनाहरू कार्यान्वयन गर्दै जाने हाम्रो प्रतिबद्धता छ ।
नागरिकहरूबाट चाहिँ यस्ता खालका कार्यक्रम हुनुपर्यो भनेर कुनै कार्यक्रमहरू माग गरेर आउनुहुन्छ ?
आउनुहुन्छ । उहाँहरूले लिएर आउनुभएको प्रस्तावलाई हामीले पनि आवश्यक परे सम्बोधन गर्ने गर्दछौं । टोलभेला वा स्थानीय बैठकका क्रममा उहाँहरू समक्ष वडामा के–के कार्यक्रम आवश्यक छ, के–के सेवा अभाव छ भन्ने जस्ता प्रस्तावहरू हाम्रो तर्फबाट राखिन्छ । यसरी केही कार्यक्रमहरू वडाबाट पनि पहल गरिएका हुन्छन् र अगाडि बढाइएका हुन्छन् । उदाहरणका लागि, रोसी दोभान हुँदै डाँडापारी जाने सडकलाई वर्षभर सञ्चालन योग्य बनाउने योजना हामीले अघि बढाएका थियौँ । तर, सडकलाई पूर्णरूपमा तयार गराउनुअघि विपद्का कारण पुल ध्वस्त हुनुले काममा ढिलाइ भएको छ । यो सडक पूर्ण रूपमा सञ्चालन योग्य बन्न अझै केही समय लाग्ने देखिएको छ । यो स्थिति हामीले उहाँहरूबाट माग र आवश्यकताको आधारमा अघि बढाएको काम हो, तर अलि ढिलाइ हुनु स्वाभाविक नै थियो । यदि उक्त कामलाई पूर्ण रूपमा सम्पन्न गर्न सकिएको भए, वडालाई पनि सहजता हुन्थ्यो र नागरिकहरूले पनि वर्षभर सडक प्रयोग गर्न सजिलो हुन्थ्यो । समग्रमा, कार्यक्रम अगाडि बढाउन कहिलेकाहीँ प्राकृतिक अवस्था वा अन्य अप्रत्याशित परिस्थितिका कारण ढिलाइ हुन सक्छ, तर हाम्रो प्राथमिकता भनेको कामलाई सकेसम्म छिटो र प्रभावकारी रूपमा सम्पन्न गर्नु हो, जसबाट वडाका नागरिकहरूलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्नेछ ।
वडा कार्यालयबाट सम्पादन हुने सबै सेवासम्बन्धी कामहरूको नागरिक बडापत्र तयार गरी सबैले देख्ने स्थानमा राखिएको छ ? यदि छैन भने कहिलेदेखि लागू गर्ने योजना छ ?
हाम्रो वडामा नागरिकको हित सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यका साथ वडापत्र कायम गरिएको छ । वडापत्रले वडावासीका माग, सुझाव, आवश्यकताहरू र समस्या समाधानको प्रक्रिया व्यवस्थित रूपमा समेट्ने माध्यमको रूपमा काम गर्दछ । वडापत्रको व्यवस्था भएपछिका फाइदाहरू धेरै छन् । यसले स्थानीयस्तरमा पारदर्शिता र उत्तरदायित्व कायम गर्न सहयोग पु¥याउँछ, नागरिकहरूलाई विकास कार्यक्रम, योजना तथा निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुन अवसर दिन्छ र समुदायका प्राथमिकताहरू पहिचान गरी तिनीहरूलाई सम्बोधन गर्न सहज बनाउँछ ।
कृषिलाई आधुनिकीकरण, यान्त्रिकीकरण, व्यावसायीकरण तथा बजारीकरण गर्न वडा कार्यालयले के–कस्ता कार्यक्रम ल्याएको छ ?
हामीले वडाका किसानहरूलाई कृषि क्षेत्रमा यान्त्रिकरण र आधुनिक उपकरणहरूको पहुँच सुनिश्चित गर्न विभिन्न प्रकारका यन्त्र तथा साधनहरू प्रदान गर्दै आएका छौँ । यी कार्यक्रमहरू प्रायः अनुदानका माध्यमबाट सञ्चालन गरिन्छन् र यसले किसानहरूको उत्पादन क्षमता वृद्धि गर्न र कामको सहजता बढाउन महत्वपूर्ण सहयोग पु¥याउँछ । पालिकाबाट पनि यस सम्बन्धमा विशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन्, जस अन्तर्गत च्याप्टर, घाँस काट्ने मेसिन, ट्रयाक्टर लगायतका अन्य कृषि औजार तथा उपकरण उपलब्ध गराइन्छ । यी पहलहरूले कृषकहरूलाई परम्परागत विधिबाट आधुनिक यान्त्रिकरणतर्फ उन्मुख गराउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । हालको चालु आर्थिक वर्षमा यस्ता कार्यक्रमहरूको संख्या अपेक्षाकृत कम रहेको भए पनि अघिल्ला वर्षहरूमा यस क्षेत्रमा पर्याप्त कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुँदै आएका थिए । यसले किसानहरूलाई आधुनिक कृषि यन्त्र प्रयोग गर्न प्रेरित गर्ने र उत्पादन वृद्धि तथा श्रम बचतमा योगदान पु¥याउने काम गरेको छ । समग्रमा, किसानहरूको जीवनस्तर उकास्न र कृषि उत्पादनमा सुधार ल्याउन वडाले यान्त्रिकरण र उपकरण वितरणका कार्यक्रमहरू निरन्तर रूपमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ ।
‘घर–घरमै सिंहदरबार’ भन्ने अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्न वडा स्तरबाट के–कस्ता कामहरू गरिएको छ ? यसले जनताको दैनिकीमा के परिवर्तन आएको छ ?
हाम्रो वडाबाट प्रदान गरिने सेवा तथा सुविधा सम्बन्धमा हामीले कहिल्यै कन्जुसाइ गरेका छैनौँ । वडाका नागरिकहरूको आवश्यकता, माग र प्राथमिकतालाई मध्यनजर गर्दै सकभर उहाँहरूले चाहेअनुसारका कामहरू कार्यान्वयन गरिने व्यवस्था गरिएको छ । यसरी आवश्यकता र माग सम्बोधन गरिएकोले गर्दा वडाका बासिन्दाहरूले घरघरमै सेवा पहुँच भएको र ‘सिंह दरबार’ जस्तो अनुभूति प्राप्त भएको महसुस गर्नुभएको हामीलाई लाग्छ । हाम्रो दृष्टिकोणमा, वडाले प्रदान गर्ने सेवाहरू केवल प्रशासनिक काम मात्र नभई नागरिकहरूको जीवनस्तर सुधार गर्ने, सहजता र विश्वास सिर्जना गर्ने माध्यम हुनुपर्छ । यसकारण, प्रत्येक योजना, कार्यक्रम वा सेवा वितरणमा पारदर्शिता, समावेशिता र नागरिकको प्रत्यक्ष सहभागितालाई प्राथमिकता दिइएको छ । समग्रमा, वडाको प्रशासनले नागरिकको माग र आवश्यकतामाथि संवेदनशील भएर काम गर्दै आएको छ, जसले स्थानीय समुदायमा आत्मविश्वास, सन्तुष्टि र सेवा–सुविधामा सहज पहुँच सुनिश्चित गरेको छ ।

पलाञ्चोक साप्ताहिकबाट ।